Usturlap'ın tarihi bir çok yüzyıla ve kültüre yayılmıştır. Antik Yunan kültüründe bir şekilde varolan usturlaplar, 19. yüzyılda da Astronomi aracı olarak üretilmeye devam edilmiştir. Üretildikleri dönemlerde kurulumları ve kullanımları hakkında bir çok yazı yazılmıştır. Fakat tarihçiler halen pratik Astronomi için hangi usturlapların kullanıldığı konusunda kesin bir yargıda bulunamamaktadırlar.

Bu araç, stereografik projeksiyon denilen bir temel doğrultusunda çalışır. Bu; 3 boyutlu gök küresinin, kavisli çizgiler kafesiyle düz bir disk üzerine çizilmesine olanak tanımaktadır. Güneş ve yıldızların hareketleri, pozisyonları bir kez tanımlandıktan sonra bu kafes üzerine işlenilebilir. 

Çoğu usturlap gereken gözlemleri yapabilmek için uygun gözlere sahipti, kullanıcının günün ya da gecenin doğru zamanını bulmasına olanak tanıyorlardı. Bu gözler aynı zamanda binaların, ağaçların ve tepelerin yüksekliklerini hesaplamak amacıyla da kullanılabiliyorlardı. Usturlapın başka bir fonksiyonu da, bizi çok ilgilendiren gökyüzünün geçmiş ve gelecekteki görünümlerinin modellerini çıkararak Astrolojide onlardan faydalanmaktı.

Bazı usturlaplar kağıt ve ahşaptan yapılmışlardır. Ve bunlardan çok azı günümüze kadar gelebilmişlerdir. Pirinçten  ya da pirinç-yaldızdan yapılma örnekler daha sıkça karşımıza çıkar. Bunlardan bir çoğu oldukça pahalıdır ve fonksiyonlarından çok dekoratif özellikleri için tercih edilmektedirler. Usturlap üzerine edinilen bilgiler Orta Çağ’da  Latin Batı’dan İslami İspanya’ya taşınmıştır.Avrupa’da bulunan en eski cihazlar onüçüncü yüzyıla aittir. Fakat bu araçların diğerlerinden daha eski olabileceği konusunda fikir ayrılıkları vardır. En dekoratif usturlaplardan bazıları,   Rönesans Dönemi’nde kraliyet ailesi  ve asillere komisyon amaçlı yapılmıştır . Fakat bunlar muhtemelen Astronomi amaçlı kullanılmamışlardır. 17. yüzyılda, usturlabın sahip olduğu komple gözlem, tahmin ve zaman belirleme fonksiyonları daha gelişmiş ayrı ayrı  kapsamlı cihazlar tarafından yürütlülmeye başlandığından, usturlap kullanımı yavaş yavaş azalmıştır.

Usturlaplar Latin Batı’da en çok tıp doktorları arasında popüler olmuştur . Çünkü Astroloji; hastalıkların teşhis edilmesinde ve tedavinin belirlenmesinde önemli bir rol oynuyordu. Güneş'in Dünya etrafındaki bilinen yıllık rotası olan  Ekliptik, tüm usturlap ağlarında bulunan bir öğedir. Astronomi çizelgelerinin yardımı ile gezegenlerin Zodyaktaki hareketleri sırasında yerleri belirlenebilir . Bu özelliği, horoskopların oluşturulmasında usturlapların  kullanılabilmesini sağlamıştır. Diğer aletlerin yıldız göstergelerini taşımayan ya da Astroloji bilgilerini taşıyan usturlaplar muhtemelen Astroloji kullanımı için hazırlanmıştı.

Astroloji için önemli bir kişilik olan Regiomontanus, Viyana’da bulunduğu yıllar sırasında , usturlab kurulumu ve kullanımıyla ilgili bir kitapçık hazırlamıştır. Sahip olduğumuz yazılı kanıtlar,  bu aletlerden çok sayıda tasarladığını ve bu tasarladıklarından birinin de Macar Kralı Matthias’a sunulan ve şimdi nerede olduğu bilinmeyen usturlap olduğu fikrini bize sunarlar. "IOHANNES"  olarak imzalanan ve 1462 yılından günümüze kadar gelen bir parça, muhtemelen Regiomontanus’ a aittir. En az on bir adet daha "Regiomontanus-tarzı", Bessarion aleti ile benzerlikler taşıyan onbeşinci yüzyıl  usturlapı  günümüze dek korunmuş ve Regiomontanus’un ortaya çıkardığı ya da kullandığı tarzın geleneksel özelliklerini belirgin bir şekilde ortaya koymuşlardır. Bu araçlar Gotik yazı ve Roma harfleri de içerirler.  (Regiomontanus kendi basım evini Nürmberg’de kurduğunda Roma harflerini buraya tanıtmışır.) Usturlap tasarımlarının öğelerinin Tübingen Üniversitesi’nin İlk Matematik ve Astronomi profesörü olan  Johannes Stöffler (1452-1531) ve onaltıncı yüzyıl başlarında Nürmberg’in en önemli alet üreticisi olan Georg Hartmann (1489-1564) tarafından alınarak uygulandığı iyi bilinmektedir.

Astrolog Oğuzhan Ceyhan
(Her hakkı saklıdır)

http://www.astrologyanalyst.com