Bilişim teknolojilerinde yaşanan devrim niteliğindeki ilerlemeler her geçen gün günlük yaşamımızı daha da kolaylaştırıyor. Özellikle e-devlet uygulamaları, internet bankacılığı, e-ticaret, internet üzerinden yapılan başvuru işlemleri aracılığıyla
saatlerce sıra beklemeden, sadece bir iki dakika içerisinde en hızlı, en çabuk biçimde istediğimizi elde edebiliyoruz. Ancak bu işlemlerde kimi zaman güvenlik kaygıları ağır basabiliyor. Bu işlemleri sizin adınıza başka birinin gerçekleeştirmesinin
önlenmesi büyük bir gereksinim olarak kendini dayatıyor. İşte e-imza (elektronik imza) uygulaması bu gereksinime yanıt veriyor. Gelişmiş ülkelerde 3-4 yıldır kullanılan e-imza uygulaması artık Türkiye’de. Adalet Bakanlığı koordinasyonunda
hazırlanarak 23 Ocak 2004 tarihte Resmi Gazete’de yayımlanan 5070 sayılı Kanun’la e-imza uygulaması yasalaştı.
Söz konusu yasada elektronik imza, "münhasıran imza sahibine bağlı olan, sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunan güvenli
elektronik imza oluşturma aracı ile oluşturulan, nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlayan, imzalanmış elektronik veride sonradan herhangi bir değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlayan imzadır"
şeklinde tanımlanıyor.
E-imza elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğuruyor. Tıpki bir metni kağıt üzerinde onaylamak için, kabul ettiğimizi belirtmek için metnin altına el yazımızla imzamızı attığımız gibi, elektronik ortamda haberleşirken
de gönderilen belgelerin bağlayıcı olabilmesi, bilgi ve e-mail adresinin kime ait olduğunun bilinebilmesi için imza atabilmemizi sağlıyor. Yani elektronik imza elektronik ortamda gönderilen belgelerin hangi kuruma ya da kişiye ait olduğunu
doğrulayor.
Elektronik imza, bir bilginin üçüncü tarafların erişimine kapalı bir ortamda, bütünlüğü bozulmadan (bilgiyi ileten tarafın oluşturduğu orijinal haliyle) ve tarafların kimlikleri doğrulanarak iletildiğini elektronik veya benzeri
araçlarla garanti eden harf, karakter veya sembollerden oluşuyor.
Bu uygulama, kişilerin elle atmış olduğu imzaların tarayıcıdan geçirilmiş hali olan sayısallaştırılmış imzaları, kişilerin göz retinası, parmak izi ya da ses gibi biyolojik
özelliklerinin kaydedilerek kullanıldığı biyometrik önlemleri içeren elektronik imzaları veya bilginin bütünlüğünü ve tarafların kimliklerinin doğruluğunu sağlayan sayısal imzaları içermektedir.
Sayısal imza, imzalanan metine göre farklılık
gösterir ve içeriğin matematiksel fonksiyonlardan geçirilerek eşsiz olduğu düşünülen bir değer bulunması sureti ile elde edilir. Yani kişilerin, elle atılan imzada olduğu şekilde tek imzası yoktur; bunun yerine imzalamada kullanılan anahtarları
vardır.
Elektronik sertifika ve nitelikli elektronik sertifika
Elektronik sertifika, elektronik imzanın doğrulanması için gerekli olan veriyi ve imza sahibinin kimlik bilgilerini içeren elektronik kaydı ifade ediyor.
Elektronik sertifikalar, kanuna uygun olarak faaliyette bulunacak elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarından belirli bir ücret karşılığında temin edilebiliyor.
Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının sertifika üzerindeki elektronik
imzası, sertifikanın bütünlüğünü ve doğruluğunu garanti ediyor. Elektronik sertifikalar, atılan imzanın doğruluğunun teyit edilebilmesi için ise gerekli.
Nitelikli elektronik sertifikalar; Kanunun 9. maddesinde belirtildiği şekilde "nitelikli
sertifika" olduğuna dair bir ibareyi, sertifika hizmet sağlayıcısının kimlik bilgilerini ve kurulduğu ülke adını, imza sahibinin teşhis edilebileceği kimlik bilgilerini, sertifikanın geçerli olduğu süreyi ve sertifikanın seri numarasını
barındırıyor.
Elektronik imzanın özellikleri
Elektronik imza kullanıcılarına aşağıda belirtilen üç temel özelliği sağlıyor:
Veri Bütünlüğü: Verinin izinsiz ya da yanlışlıkla değiştirilmesini,
silinmesini ve veriye ekleme yapılmasını önlemek,
Kimlik doğrulama ve onaylama: Mesajın ve mesaj sahibinin iletiminin geçerliliğini sağlamak,
İnkar edilemezlik: Bireylerin elektronik ortamda
gerçekleştirdikleri işlemleri inkar etmelerini önlemek.
Elektronik imza oluşturma araçları
İmza oluşturma araçları; elektronik imza oluşturmak üzere kullanılan yazılım veya donanımı ifade ediyor. 5070 sayılı Kanun'da
"güvenli" elektronik imza oluşturma araçlarına değiniliyor ve aşağıdaki özelliklerin sağlanması şart koşuyor:
* Ürettiği elektronik imza oluşturma verilerinin kendi aralarında bir eşi daha bulunmaması,
* Üzerinde kayıtlı olan elektronik
imza oluşturma verilerinin araç dışına hiç bir biçimde çıkarılamamasını ve gizliliğini sağlaması,
* Üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin, üçüncü kişilerce elde edilememesi, kullanılamaması ve elektronik imzanın sahteciliğe
karşı koruması,
* İmzalanacak verinin imza sahibi dışında değiştirilememesi ve bu verinin imza sahibi tarafından imzanın oluşturulmasından önce görülebilmesi.
* Kullanılacak donanım/yazılımın özellikleri ve standartları Kurum tarafından
yapılacak düzenlemelerle belirlenecektir
Elektronik imzanın hukuki sonuçları
Elektronik İmza Kanunu'nda; güvenli elektronik imza, elle atılan imzaya eşdeğer kabul ediliyor ve elektronik imza ile oluşturulmuş verilerin
senet hükmünde olacağı belirtiliyor. Ancak kanunların resmi şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukuki işlemler ile teminat sözleşmelerinin güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemeyeceği hükme bağlanıyor. Nitekim kanunların merasimi ya da
üçüncü tarafların şahitliğini gerek gördüğü emlak alım satımı, veraset ve intikal, evlenme gibi işlemler elektronik imza ile gerçekleştirilemiyor.
Elektronik imzanın uygulama alanları
Elektronik imzanın bankalar ve
finans kurumları, şube ağına sahip sigorta şirketleri, kamu kurum ve kuruluşları, holdingler ve diğer büyük şirketler, üniversiteler, yüksek iletişim ve bilgi güvenliği gereksinimi olan organizasyonlar başta olmak üzere orta ve uzun vadede yaygın bir
uygulama alanı bulabileceği tahmin ediliyor. Gerek kamusal gerekse ticari alandaki muhtemel elektronik imza uygulamaları arasında aşağıdakiler sayılabilir:
Kamusal alandaki uygulamalar
* Her türlü başvurular (ÖSS,
KPSS, LES, pasaport vb)
* Kurumlararası iletişim (Emniyet Müdürlükleri, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlükleri vb)
* Sosyal güvenlik uygulamaları
* Sağlık uygulamaları (Sağlık personeli - hastaneler - eczaneler)
* Vergi ödemeleri
* Elektronik oy verme işlemleri
Ticari alandaki uygulamalar
* İnternet bankacılığı
* Sigortacılık işlemleri
* Kağıtsız ofisler
* e-Sözleşmeler
* e-Sipariş
Kaynak:
e-imza.gen.tr
