Linux, 1991 yılında Finlandiyalı bir üniversite öğrencisi tarafından geliştirilen, serbestçe dağıtılabilen, çok görevli, çok kullanıcılı UNIX işletim sistemi türevidir. Linus Torvalds, master projesi için bir işletim sistemi yazmak için kollarını sıvadığı zaman bunun en iyi şekilde yapmanın bir yolu olarak İnternet'te duyurmakla başlamış. Linus Torvalds'ın mesajı ile 9 yıllık bir serüven başlıyor.

Linux'un şu an tüm dünyada 20 milyon kadar kullanıcısı olduğu tahmin ediliyor. Türkiye'deki tahminler ise Linux kullanan 75 bin civarında kişi olduğu yönünde. Linux sadece Intel, AMD, Cyrix gibi işlemcilerde değil, daha yüksek performans gösterebilen Alpha, Sparc gibi 20'ye yakın platformda da çalışabiliyor.

Linux'un gelişimi...

Linux, temel olarak Finlandiya Üniversitesinde öğrenci olan Linus Torvalds'ın ve Internet üzerinde meraklı bir çok yazılımcının katkıları ile geliştirilmiştir. Linux gelişimi açık bir şekilde yapılmaktadır. Bunun anlamı, işletim sisteminin her aşaması açık olarak Internet üzerinde yayınlanmakta, dünyanın dört bir yanında kullanıcılar tarafından test edilmekte, hataları ve eksiklikleri tesbit edilerek düzeltilmekte ve geliştirilmektedir. Zaman zaman bu deneme aşamaları belirli bir noktada durdurulur ve güvenilir bir işletim sistemi sunulup, geliştirme için ayrı bir seriye devam edilir. Geliştirmede yer alan bu açıklık Linux'un en büyük avantajlarından biridir. Gelişimi evrimseldir, hatalar anında kullanıcılar tarafından tesbit edilip rapor edilmekte ve birçok kişinin katkısıyla düzeltilmektedir. Bazı işletim sistemi sürümleri saatler içerisinde güncellenebilmektedir.

Linux, Andy Tannenbaum tarafından geliştirilmiş olan Minix işletim sistemine dayanmaktadır. Linus Torvalds boş zamanlarında Minix'ten daha iyi bir Minix işletim sistemi yaratmak düşüncesiyle 1991 Ağustos sonlarında ilk çalışan Linux çekirdeğini oluşturdu. 5 Ekim 1991 tarihinde 0.02 sürümü Linux ilk defa tanıtıldı. Linus, comp.os.minix haber grubuna gönderdiği yazıda yeni bir işletim sistemi geliştirmekte olduğunu ve ilgilenen herkesin yardımını beklediğini yazmıştı. İşletim sisteminin çekirdeği için verilen numaralar kısa sürede bir standart kazandı. a.x.y seklinde belirtilen çekirdek türevlerinde y bulunulan seviyeyi, x gelişim aşamasını göstermektedir. Tek sayılı x'ler geliştirme aşamalarını çift sayılı x' ler ise güvenilir Linux çekirdeklerini göstermektedirler. a ise değişik Linux sürümlerini belirtir. Bu yazının hazırlandığı Ağustos 1997 içerisinde en son güvenilir (kararlı) Linux çekirdeği 2.0.30, en son gelişim aşamasındaki çekirdek ise 2.1.47'dir.

21. Yüzyılın yazılımı...

Linux'un en önemli özelliklerinden bir tanesi de sizin bu işletim sistemini istediğiniz gibi yönetmenize izin vermesidir. Eğer programcı iseniz, kaynak kodu açık olan Linux'a kolayca eklemeler yapabilirsiniz.

Geniş ağ yetenekleri, verimli kaynak yönetimi, çoklu grafik arayüzü nedeniyle Linux, önce akademik çevrelerin ilgisi ile büyürken şimdi ticari kuruluşların el atmasıyla hızla genişlemeye devam etmektedir. Özellikle veritabanı konusunda Sybase, Oracle, Informix gibi veritabanlarının da etkisiyle Linux etkin ve ucuz bir işletim sistemi olarak alternatif çözümler sunar.

Kurulum ve kullanım zorlukları ise bir çok yeni masaüstünün ortaya çıkmasıyla giderilmiştir. KDE, GNOME, Windowmaker gibi çeşitli grafik arabirimleriyle dağıtılansürümleri, kullanıcının isteklerine göre esnek bir şekilde genişletilebilir. Sistemin ayarlanabilen parçaları çok esnek olduğu için kullanıcının yazılımlar hakkındaki merakını cezbederek, öğrenmeyi ve öğretmeyi teşvik eder.

Linux'un kullanım alanları

Linux, aşağıdaki özellikleri sayesinde, mevcut ağ yapınızı bozmadan diğer işletim sistemlerinin yerine geçebilir.

SMB file server: Windows NT yerine kullanılacak bir Linux sistemi ile SMB dosya ve yazıcı paylaşımı (istatistiklerle de kanıtlandığı üzere) çok daha hızlı ve performanslı yapılır.

SQL sunucu: Linux ile hazır gelen açık kaynak kodlu MySQL ve PostgreSQL veritabanlarından birisi ile veritabanı ihtiyacınızı karşılayabilirsiniz.

Yedekleme ünitesi: Tüm sisteminizin yedeklenmesi gerektiğinde Linux ciddi bir alternatiftir.

Web sunucu: Linux'un da altında çalışan Apache web sunucu, dünyadaki tüm sunucuların %60'ını kapsar. Tüm dünyadaki web sunucularının %30'u ise Linux'tur.

Serbest yazılım: GNU, Serbest yazılım modeline verilen genel bir isim. İlk defa Richard Stallman tarafından ortaya atılan bu kavram, yazılımın açık kaynak kodlu olmasını öngörüyor. Böylece isteyen herkes açık kaynak kodunu inceleyip, daha gelişmiş, özgün, üretken, dinamik çalışmalarda bulunabiliyor. GNU lisansı aynı zamanda yazılımı dağıtma (ve hatta satma) hakkı da veriyor. Bunları yaparken sizden istenen, yazılımın kaynak kodunu da dağıtmanız ve yazarın haklarına saygı göstermeniz.

Linux, GNU lisansı altında dağıtılıyor. Çekirdek içindeki lisansların tamamı GNU GPL ile lisanslanmış durumda. Bu da, çekirdeği kaynak koduyla almanıza olanak sağlıyor. Ayrıca kullandığınız Gelecek Linux'un önemli bir bölümü sadece GNU lisansı kullanan yazılımlardan oluşturuldu.

Copyleft ise Copyright'ın tam tersi şekilde,  bir yazılımın istenildiği gibi kopyalanabildiği, kaynak kodunun serbestçe dağıtılabildiği yazılım lisansına verilen isim. Bu serbest lisans böylece bilgiyi daha geniş kitlelere, çok daha kısa sürede yaymak için birebir bir formül haline geliyor. Aslında GNU GPL'in diğer adı da Copyleft'tir. Serbest yazılım hakkında daha geniş bilgiye www.gnu.org adresinden erişebilirsiniz.

Linux'a nasıl başlanır?

Linux kullanmanın en kolay ve kısa yolu bir Linux CD'si bulmak ve sisteminize kurmak. Daha önce kullandığınız işletim sistemini silmeye gerek kalmadan aynı bilgisayar üzerinde Linux'u çalıştırabilir ve ikili açış yöntemiyle Linux'u ya da Windows açabilirsiniz.

Linux özellikle küçük ve orta ölçekli kurumların kısıtlı İnternet'e geçiş bütçelerinden fedakarlık etmelerine gerek kalmadan İnternet'e zıplamalarını sağlıyor. CD'nin sahip olma maliyetine kendi sunucu servislerinizi kurabiliyorsunuz. Tabi başınız sıkıştığında bu konuda profesyonel destek alabileceğiniz kuruluşların olduğunu da unutmamak gerek.

Internet erişimi bulunmayan kişilerinde (veya Internet'ten 120 Mbyte kopyalamak istemeyen kişilerin) yararlanabilmesi için çesitli CD-ROM şirketleri tarafından CD-ROM üzerinde dağıtımlar meydana getirilmiştir.

Avantajları

UNIX işletim sistemine sahip bir bilgisayar kullanmak istiyorsanız ve bu işletim sisteminde platforma bağımlı bir yazılım kullanmıyorsanız, Linux ideal bir çözümdür.

Linux ücretsizdir. Sadece işletim sisteminin maliyeti açısından değil, verdiği performans için ihtiyaç duyduğu donanım açısından da çok ucuzdur.

Bir Linux makine sadece işletim sistemi açısından değil donanım olarak da ucuza gelmektedir.

Linux hızla geliştirilmektedir. Bu gelişimin en büyük yararı, eksikliklerin kullanıcıların talepleri ve çabaları sonucunda hızla giderilmesidir.

Linux çok değişik donanımlar ve servisler icin özel olarak hazırlanır. İşletim sisteminin temelini oluşturan çekirdek kullanıcı tarafından da derlenebildiği için, bu derleme sırasında sadece kullanım amacına yönelik alt programlarla donatılır. Bu genel olarak daha sistemin performansını artırmaktadır.

Dezavantajları

Linux'un serbestçe dağıtılıyor olması bir çok kişinin bu işletim sistemine güvenmemesine yol açmıştır.

Linux'un sürekli gelişiyor olması en büyük dezavantajlarından biridir. Henüz tüm ihtiyaçlara cevap vermemesi, gelişimin bazı aşamalarında topyekün değişiklikler yapılması, gelişimi takip etmek için bazen sürekli yenileme yapılması, birçok kullanıcının bu işletim sistemine güvenmemesine yol açmıştır.

Linux herhangi bir ticari destek altında gelişmemektedir. Bunun en büyük yararı işletim sisteminin ticari kaygılar taşımamasıdır. Ancak bunun yanısıra diğer işletim sistemlerinde olan teknik destek, dağıtım ve belgelendirme alanlarında eksikleri vardır. 

Bu konudaki eksikliği gidermek için çeşitli gönüllü kuruluşlar, kullanıcı grupları oluşmuştur. Zamanla Linux teknik desteği ticari bir konu olarak ortaya çıkmıştır. Şu anda tüm dünyada Linux çözümleri konusunda teknik destek veren danışmanlar bulunmaktadır.

Kaynak: Linux Kullanıcıları Derneği www.lkd.org.tr